Migracje i przesiedlenia ludności w Europie w XX wieku i XXI wieku

Wprowadzenie do zagadnień migracji: Podstawowe definicje: migracje, przesiedlenia, przemieszczenia, uchodźcy, repatrianci, imigranci, migracje dobrowolne i przymusowe; Narzędzia badawcze oraz źródła do analizy migracji historycznych i współczesnych.

Migracje i przesiedlenia w Europie w XX wieku (do 1939 r.): Uchodźcy i deportacje w państwach wielonarodowych; Kształtowanie się nowych granic państwowych i ruchy ludności; Przymusowe przesiedlenia i wymiany ludności; Migracje wewnętrzne w Europie (industrializacja, urbanizacja); Migracje z powodów politycznych i rasowych.

Migracje i przesiedlenia w czasie II wojny światowej 1939–1945: Zmiany granic; Deportacje, ucieczki, czystki etniczne, wysiedlenia, eksterminacja i zagłada ludności cywilnej.

Europa po II wojnie światowej 1945–1991: Powojenne przesiedlenia ludności; Zmiany granic i kształtowanie się państw narodowych; Repatriacja do Polski; Ucieczki z krajów bloku wschodniego; Powojenne migracje zarobkowe; Konflikty etniczne.

Migracje i przesiedlenia w XXI wieku: Główne kierunki migracji; Kryzysy migracyjne i uchodźcze; Problemy integracji uchodźców i imigrantów w krajach Europy; Migracje zarobkowe; Polityka imigracyjna państw europejskich; Konsekwencje kulturowe, społeczne i polityczne migracji; Wyzwania dla Unii Europejskiej.

stacjonarne

Wiadomości z zakresu szkoły średniej; podstawowa znajomość historii XX i XXI wieku; ogólna wiedza z zakresu geografii społeczno politycznej; podstawy wiedzy z nauk społecznych;

umiejętność analizy tekstów źródłowych i materiałów statystycznych; podstawowa umiejętność korzystania z literatury naukowej.

Zajęcia mają na celu zaprezentowanie studentom najważniejszych procesów migracyjnych i przesiedleń, które ukształtowały oblicze Europy w XX i XXI w. Rezultatem będzie poszerzenie wiedzy, ukazanie związków przyczynowych z przeszłością i teraźniejszością, umiejętność interpretacji wydarzeń. Studenci poznają: dążenia narodowe i rywalizację państw na początku XX w.; wzrost nacjonalizmów; ekspansję terytorialną; migracje przymusowe wywołane skutkami I i II wojny światowej; przymusowe przesiedlenia; prześladowania polityczne; deportacje; repatriacje; czystki etniczne; ucieczki wojenne; migracje zarobkowe; zmiany kierunków migracji; konflikty etniczne; współczesne zjawiska migracyjne wynikające z: globalizacji, biedy, zniszczenia środowiska naturalnego, kataklizmów klimatycznych, kryzysów humanitarnych, demografii, polityki ekonomicznej oraz polityki migracyjnej UE; masowe migracje ekonomiczne po 2004 r.; kryzys migracyjny w latach 2015–2016; presję na wschodniej granicy UE.

dla studentów rozpoczynających zajęcia w roku akademickim 2025/2026:

Wiedza

Rozumie na poziomie zaawansowanym wartość sięgania po wiedzę z zakresu nauk społecznych i humanistycznych. Rozumie też znaczenie migracji i przesiedleń. Zna podstawowe dyskursy teoretyczne dotyczące przemieszczeń ludności. 13P 1A_W02

Zna fundamentalne dylematy ekonomiczne, polityczne, społeczne i etyczne współczesnej cywilizacji i rozumie system uwarunkowań dla działalności międzynarodowej, jaki one tworzą, i ich wpływ na migracje ludzkie. 13P 1A_W15

Umiejętności

Potrafi wykorzystać posiadaną wiedzę do analizowania i interpretowania zjawisk społecznych, kulturowych, politycznych, prawnych i ekonomicznych, zachodzących w świecie i ich wpływ na procesy międzynarodowe, zwłaszcza na różnego rodzaju przemieszczenia ludności. 13P 1A_U12

Kompetencje społeczne

Jest gotowy do permanentnego powiększania zasobu wiedzy oraz rozszerzania i dalszego rozwijania i pogłębiania umiejętności intelektualnych, służących wyjaśnianiu procesów społeczno-politycznych, zwłaszcza międzynarodowego kontekstu przesiedleń oraz migracji i ich wpływu na społeczeństwa Europy. 13P-1A_K01

Jest gotowy współdziałać z zespołami ludzkimi, a także współpracować w grupie przyjmując w niej stosowne role, zwłaszcza w trakcie dyskusji gdy interpretuje przekazy medialne i prasowe dotyczące przesiedleń migracji, dostrzegając ewentualne uproszczenia oraz manipulacje. 13P-1A_K02

Posiada zaawansowaną wiedzę z zakresu najważniejszych wydarzeń, które ukształtowały obraz świata w XIX i XX w. Zna ich genezę oraz wpływ na sytuację w Europie;

Potrafi wyjaśnić przyczyny masowych ruchów ludności w XX w: nacjonalizmy, aspiracje państw narodowych, konflikty zbrojne, zmiany granic, totalitaryzmy, ekspansje terytorialne.

Potrafi wskazać najważniejsze postacie, które odegrały znaczącą rolę w zachodzących procesach historycznych.

Wiedza

Potrafi zdefiniować podstawowe pojęcia związane z przesiedleniami i migracjami: migracja, emigracja, imigracja, uchodźstwo, repatriacja, deportacja, przesiedlenia, czystki etniczne, migracje przymusowe i dobrowolne, azyl, kryzys migracyjny;

Potrafi przedstawić zasady funkcjonowania współczesnych systemów migracyjnych w Europie, zasad przyjmowania uchodźców, ochrony międzynarodowej, azylu i procedur granicznych;

Potrafi wskazać działania UE w obszarze polityki migracyjnej;

Potrafi wskazać zasady funkcjonowania współczesnych systemów migracyjnych w Europie (przyjmowanie uchodźców, ochrony międzynarodowej, azylu i procedur granicznych);

Potrafi wyjaśnić zagadnienia dot. masowych ruchów ludności w XX w.: nacjonalizmy, aspiracje państw narodowych, konflikty zbrojne, zmiany granic, totalitaryzmy, ekspansje terytorialne;

Potrafi wskazać przyczyny przymusowych przesiedleń w czasie I i II wojny światowej oraz w okresie powojennym;

Potrafi wskazać współczesne czynniki migracyjne: ekonomiczne, polityczne, klimatyczne, humanitarne, globalizacyjne, demograficzne.

Rozróżnia rodzaje przesiedleń i migracji (dobrowolne, przymusowe, ekonomiczne, polityczne, sezonowe, wewnętrzne i zewnętrzne);

Potrafi wskazać różnice między migrantem ekonomicznym a uchodźcą, azylantem a osobą przemieszczoną wewnętrznie;

Potrafi wskazać zasady funkcjonowania organizacji zajmujących się migracjami i uchodźcami (UNHCR; IOM; Frontex);

Potrafi interpretować dane statystyczne dot. migracji (GUS, Eurostat; OECD);

Potrafi wskazać społeczne, demograficzne i kulturowe skutki migracji dla państw europejskich;

Potrafi wskazać konsekwencje polityczne, gospodarcze i społeczne ruchów migracyjnych.

Umiejętności

Potrafi wykorzystać tę wiedzę w przygotowaniu pracy zaliczeniowej zawierającą komponenty naukowe i warsztatowe;

Potrafi wskazać mapy ilustrujące kierunki migracji i przesiedleń w XX–XXI w. (m.in. przesiedlenia w czasie XX wojny światowej, przesiedlenia powojenne, migracje zarobkowe, kryzys 2015–2016);

Potrafi interpretować raporty naukowe oraz analizy przygotowane przez instytucje międzynarodowe;

Potrafi wskazać teoretyczne podstawy najważniejszych wydarzeń społecznych i politycznych;

Potrafi innowacyjnie analizować przyczyny pojawienia się konkretnych zjawisk społeczno-politycznych w oparciu o zaawansowaną wiedzę teoretyczną oraz wyjaśnić zjawiska istotne dla dziejów Europy;

Potrafi korzystać i interpretować dane statystyczne przygotowane przez: GUS, UNHCR, Eurostat;

Potrafi przygotować analizy i prezentacje dot. migracji oraz przesiedleń (mapy, wykresy, tabele, infografiki);

Potrafi skutecznie wyszukiwać i selekcjonować wiarygodne dane dot. migracji i przesiedleń (źródła krajowe i międzynarodowe);

Zna podstawową terminologią naukową dotyczącą migracji i przesiedleń;

Potrafi przedstawić analizę złożonych zjawisk politycznych i społecznych, takich jak kryzysy migracyjne, przesiedlenia (m.in.: zmiany granic, konflikty etniczne);

Potrafi przedstawić zagadnienia odnoszące się do polityki migracyjnej i przesiedleńczej poszczególnych państw i organizacji;

Potrafi ocenić skuteczność działań UE, państw członkowskich i organizacji międzynarodowych;

Potrafi ocenić wpływ migracji na struktury społeczne, gospodarcze i demograficzne Europy.

Potrafi korzystać z narzędzi statystycznych, map, literatury naukowej, raportów (UNHCR, Eurostatu, OECD oraz think tanków);

Potrafi przygotować wyniki badań w celach naukowych, edukacyjnych, popularnonaukowych.

Kompetencje społeczne

Jest przygotowany do trwałego rozwoju postawy odpowiedzialności, otwartości i krytycznego myślenia;

Jest gotowy do ciągłego powiększania swojej wiedzy oraz dalszego rozwoju i pogłębiania umiejętności intelektualnych służących wyjaśnianiu zachodzących procesów społeczno-politycznych;

Jest gotowy do czynnego udziału w życiu społecznym i korzystania z różnych jego form w oparciu o posiadaną wiedzę interdyscyplinarną z zakresu historii, polityki, kultury i gospodarki.

Przestrzega norm etycznych w prowadzeniu analiz dotyczących ludności, mniejszości i uchodźców;

Zna zasady odpowiedzialnego posługiwania się informacjami i danymi statystycznymi;

Potrafi pracować w zespole, który analizuje materiały źródłowe i przygotowuje prezentacje oraz samodzielnie uzupełnia i rozwija swoją wiedzę;

Angażuje się w dyskusje problemowe dot. problematyki przesiedleń i migracji;

Jest otwarty na dialog i zrozumienie zróżnicowania kulturowego Europy;

Potrafi interpretować przekazy medialne i prasowe dot. przesiedleń migracji;

Potrafi ocenić decyzje polityczne dot. polityki przesiedleńczej, migracyjnej i jej konsekwencje.