Metody badań jakościowych

T

T

T

Forma zajęć: wykład1 (9h) + warsztat3 (18h)

Praca własna studenta w ramach ćwiczeń:

a) praca bieżąca: 8h

b) przygotowanie do zaliczenia: 6h (przygotowanie do studiów przypadków oraz pracy zaliczeniowej)

Obecność na wykładach jest nieobowiązkowa, obowiązkowa jest znajomość literatury zadanej.

Liczba punktów ECTS: wykład 1 punkt, warsztat 3 punkty

Konsultacje: w ramach godzin przewidzianej pracy własnej, Student(ka) ma obowiązek konsultowania efektów tej pracy w bezpośrednim kontakcie z Prowadzącym(ą) zajęcia, na konsultacjach tradycyjnych lub w formie zdalnej.

W ramach przedmiotu stosowane są zróżnicowane metody dydaktyczne ukierunkowane na łączenie wiedzy teoretycznej z praktyką badawczą:

- wykład problemowy z elementami konwersatorium (prezentacja kluczowych zagadnień metodologii badań jakościowych wraz z dyskusją i analizą przykładów empirycznych)

-prezentacje multimedialne (ilustrowanie omawianych zagadnień materiałami wizualnymi, przykładami badań oraz fragmentami raportów badawczych)

- analiza studiów przypadków (case study) – interpretacja rzeczywistych badań jakościowych w celu identyfikacji zastosowanych metod, technik oraz strategii analitycznych.

- warsztat metodologiczny (praktyczne ćwiczenia z zakresu projektowania i przeprowadzania badań jakościowych, formułowania pytań badawczych oraz doboru technik badawczych)

- prowadzenie dziennika badawczego (systematyczna refleksja studentów nad procesem uczenia się metod badań jakościowych oraz nad własnymi próbami projektowania i prowadzenia badań)

Ocena końcowa z przedmiotu opiera się na wynikach egzaminu pisemnego (z treści wykładów i zadanej literatury) oraz z aktywności na zajęciach warsztatowych.

WYKŁAD (wynik egzaminu pisemnego):

- do 60 % - ocena 2

- 60.01 - 70% - ocena 3

- 70.01 - 75% - ocena 3,5

- 75.01 - 85% - ocena 4

- 85.01 - 90% - ocena 4,5

- 90.01 % i więcej - ocena 5

Warunkiem przystąpienia do egzaminu jest zaliczenie warsztatów.

Egzamin pisemny jest w formie testu (pytania zamknięte) i dłuższych wypowiedzi na zadany temat.

WARSZTAT (aktywne uczestnictwo w zajęciach i projekcie rocznym)

Ocena aktywności w trakcie zajęć warsztatowych, w tym udział w dyskusjach, analizie case studies oraz ćwiczeniach bazujących na zadanej literaturze i projektach z zastosowaniem poznanych metod badawczych.

1. praca zespołowa - przygotowanie projektu narzędzia badawczego (dyspozycji do obserwacji uczestniczącej, dyspozycji do wywiadu pogłębionego, częściowo ustrukturyzowanego, projektu formularza zgody) - 30%

2. praca indywidualna - realizacja badania (regularne prowadzenie dzienników badawczych, przeprowadzenie pilotażu oraz wywiadu, przeprowadzenie obserwacji), udział w dyskusjach - 70%

Efekty w zakresie WIEDZY (student zna i rozumie) weryfikowane są poprzez:

- egzamin pisemny (06S-1A_W01, 06S-1A_W02, 06S-1A_W06, 06S-1A_W07)

- przygotowanie i przedstawienie projektu narzędzi badawczych, realizację badań z jego wykorzystaniem (06S-1A_W06, 06S-1A_W07)

Efekty w zakresie UMIEJĘTNOŚCI (student potrafi) weryfikowane są poprzez:

- udział w przygotowaniu koncepcji badawczej oraz przygotowanie i przedstawienie projektu narzędzi badawczych (06S-1A_U09)

- realizację badań jakościowych (przeprowadzenie obserwacji uczestniczącej, wywiadów pogłębionych, częściowo ustrukturyzowanych, opracowanie bazy danych zastanych, zakodowanie danych) (06S-1A_U01, 06S-1A_U04, 06S-1A_U08)

Efekty w zakresie KOMPETENCJI SPOŁECZNYCH (student jest gotów do…) weryfikowane są poprzez:

- obserwację pracy studenta w trakcie zajęć oraz ocenę jego aktywności podczas prac związanych z tematyką zajęć (06S-1A_K03, 06S-1A_K04)

- obserwację postawy i zaangażowania studenta podczas pracy grupowej, związanej z przygotowaniem i realizacja badań (06S-1A_K03)

- obserwację zaangażowania studenta w przygotowanie i realizację projektu badawczego (06S-1A_K06, 06S-1A_K08)

WYKŁADY

1. Wprowadzenie do badań jakościowych i spór o metodę

Omówienie podstawowych sporów metodologicznych w naukach społecznych (model pozytywistyczny vs humanistyczny), definicji metody, pojęcia paradygmatu (normatywny, interpretatywny) oraz różnic między badaniami ilościowymi i jakościowymi (cele, logika wnioskowania, generalizacja, obiektywizm/subiektywizm, schematy: dedukcja, indukcja, abdukcja). Wprowadzenie do myślenia jakościowego i kryteriów oceny badań.

2. Historia badań jakościowych

Chronologiczny przegląd rozwoju badań jakościowych: od protoetnografii (badania kolonialne, antropologia gabinetowa), przez klasyczne badania terenowe (Malinowski, szkoła brytyjska), po szkołę chicagowską i rozwój etnografii socjologicznej (Park, Burgess, Znaniecki). Wprowadzenie pojęcia „ubrudzenia sobie rąk” i dokumentów osobistych. Formalizacja metod jakościowych, klasyczna teoria ugruntowana („złoty okres” metod jakościowych), symboliczny interakcjonizm (Blumer), pojęcia uwrażliwiające, eksploracja i inspekcja. Goffman i porządek interakcyjny, Garfinkel i etnometodologia.

3. Zmiany paradygmatów i współczesne podejścia jakościowe

Omówienie „kryzysu reprezentacji” i zwrotu refleksyjnego: przejście od klasycznych modeli do podejść interpretatywnych i postpozytywistycznych. Przegląd współczesnych nurtów: etnografia socjologiczna, konstruktywistyczna teoria ugruntowana (Charmaz), analiza sytuacyjna (Clarke) jako rozwinięcia i krytycznego przekształcenia klasycznej TU, wizualna teoria ugruntowana, kontemplacyjna teoria ugruntowana (Konecki), analiza dyskursu i krytyczna analiza dyskursu, perspektywa pierwszoosobowa, autoetnografia (ewokatywna i analityczna), badania fenomenologiczne, socjologia interpretatywna, badania kontemplatywne, autoraporty i autorefleksja, etnografia holistyczna.

WARSZTATY

1. Wprowadzenie do projektu badawczego i auto-obserwacji

(omówienie projektu „doświadczanie stawania się badaczem jakościowym”; wprowadzenie do metod autoobserwacji i autoraportu.)

2. Metoda obserwacji – przygotowanie do wyjścia w teren

(rodzaje obserwacji, role badacza (Gold), etyka obserwacji (jawna/ukryta), analiza przykładów badań (Whyte, Lyndowie), przygotowanie scenariusza obserwacji i karty badacza)

3. Realizacja obserwacji i refleksja badawcza

(omówienie doświadczeń z pierwszego wyjścia w teren; analiza błędów i mocnych stron; omówienie prowadzenia dziennika badawczego)

4. Projektowanie badania i dobór próby, wprowadzenie do wywiadu jakościowego

(charakterystyka doboru próby i projektowanie próby badawczej w projekcie, tworzenie dyspozycji do wywiadu, przygotowanie narzędzi badawczych - karta wywiadu, formularz zgody. Omówienie rodzajów wywiadów jakościowych, ich zastosowania ; etyka relacji badacz–badany)

5. Dane zastane

(wyszukiwanie materiałów zastanych; wprowadzenie do pracy na dokumentach i tekstach)

6. Autoetnografia i refleksyjność badacza

(praca z tekstami i dziennikami badawczymi; analiza doświadczenia badacza; wprowadzenie do autoetnografii i autofenomenografii)

Znaniecki, F. (1932) The method of sociology

Glaser, B. (1978) Theoretical Sensitivity, San Francisco: The Sociology Press.

Charmaz, K. (2009)Teoria Ugruntowana. Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej. Warszawa: PWN.

Hamersley, M, Atkinson, P. (2000) Metody badań terenowych, Poznań: Zysk i S-ka.

Konecki, K. (2000) Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana. Warszawa: PWN.

Konecki, K. T. (2016) O socjologii jakościowej. Roczniki Nauk Społecznych. 8(4), 7-34.

Kacperczyk, A. (2007) Badacz i jego poszukiwania w świetle „Analizy Sytuacyjnej” Adele E. Clarke, Przegląd Socjologii Jakościowej, 3(2), 5-32

Kacperczyk, A. (2012) Badacz i jego ciało w procesie zbierania i analizowania danych – na przykładzie badań nad społecznym światem wspinaczki, "Przegląd Socjologii Jakościowej", 8(2), 32-63.

Kacperczyk, A. (2014). Autoetnografia: Technika, metoda, nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii, Przegląd Socjologii Jakościowej, 10(3): 32-74.

Kalinowska, K. (2017) O autoetnografii dotknięć, zranień i odkształceń. "Kultura i Społeczeństwo", 3, 9-31.

Kalinowska, K. (2018) Praktyki flirtu i podrywu. Studium z mikrosocjologii emocji.

Sikorska, M. (2019) Praktyki rodzinne i rodzicielskie we współczensje Polsce - rekonstrukcja codzienności.

Schindler, L., Schäfer, H.(2021) Practices of Writing in Ethnographic Work, "Journal of Contemporary Ethnography", 50(1), 11–32;

Kodeks Etyki Socjologa

T

T

T

Wykład: 18 h zajęć, 18 h pracy bieżącej, 36 h przygotowania do zaliczenia (powtórzenie treści przekazywanych na wykładzie, opracowanie informacji ze wskazanych publikacji).

Warsztaty 18 h zajęć, 18 h pracy bieżącej, 36 h przygotowania do zaliczenia (wprawki z prowadzenia badań jakościowych).

W ramach godzin przewidzianej pracy własnej Student_ka_x ma obowiązek konsultowania efektów tej pracy w bezpośrednim kontakcie z Prowadzącą zajęcia, na konsultacjach tradycyjnych lub w formie zdalnej.

Wykład: wykład konwencjonalny, z wykorzystaniem techniki prezentacji multimedialnych i dyskusjami.

Warsztaty: dyskusja, studium przypadku, zadania indywidualne i w grupach

— obecność jest obowiązkowa

— przygotowanie do zajęć

— krytyczna lektura tekstów (możliwość podjęcia dyskusji)

— projekty indywidualne

Przygotowanie po każdych zajęciach pracy związanej z omówionym tematem (przygotowanie wytycznych do badań, przeprowadzenie wywiadu, transkrypcja wywiadu, przygotowanie wytycznych do obserwacji, przeprowadzenie obserwacji, badanie fenomenologiczne, badanie etnograficzne i autoetnograficzne).

WYKŁAD: Wprowadzenie: Specyfika jakościowych badań terenowych

WARSZTATY: PROBLEMY ETYCZNE BADAŃ JAKOŚCIOWYCH

WYKŁAD: Wywiady jakościowe indywidualne i grupowe

WARSZTATY: ZASADY REALIZACJI WYWIADU SWOBODNEGO

WYKŁAD: Techniki obserwacyjne

WARSZTATY: PRZYGOTOWANIE DYSPOZYCJI DO OBSERWACJI

WYKŁAD: Metody etnograficzne (fenomenologia transformatywna, autoetnografia)

WARSZTATY: JA BADACZA, MOJE JA

WYKŁAD: Metody etnograficzne (etnografia, studium przypadku)

WARSZTATY: PRZYGOTOWYWANIE NOT

WYKŁAD: Badania jakościowe w sieci

WARSZTATY: PLUSY I MINUSY NETNOGRAFII

Angrosino M. (2010) Badania etnograficzne i obserwacyjne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Babbie E. (2007) Badania społeczne w praktyce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Babbie E. (2008/2013) Podstawy badań społecznych. Warszawa: PWN, s. 206-248, s. 449-476.

Boczkowski A. (2000) Obserwacja [w:] Encyklopedia Socjologii, tom 3. Warszawa: Oficyna Naukowa, s. 9-15.

Denzin N. K., Lincoln Y.S. (red.) () Metody badań jakościowych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, Tom 1 i 2.

Flick U. (2010), Projektowanie badania jakościowego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Flyvbjerg B. (2005) Pięć mitów o badaniach typu studium przypadku. Studia Socjologiczne 2, s. 41-71.

Jemielniak D. (2013) Życie wirtualnych dzikich. Netnografia Wikipedii, Warszawa: Poltext.

Kaceperczyk A. (2014) Autoetnografia – technika, metoda, nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii. Przegląd Socjologii Jakościowej 10/3, s. 32-75 [https://doi.org/10.18778/1733-8069.10.3.03].

Kalinowska K., Bielska B., Męcfal S., Surmiak A. (2022) Czy badać? Co badać? Jak badać? Strategie badawcze w naukach społecznych i humanistycznych w pierwszej fali COVID-19, Przegląd Socjologii Jakościowej 4/2022 s. 34-59. [https://czasopisma.uni.lodz.pl/socjak/article/view/15632/15112].

K. Kaźmierska, K. Waniek (2020) Autobiograficzny wywiad narracyjny. Metoda - technika – analiza. Łódź: WUŁ, s. 21-60.

Kozinets R. V. (2012) Netnografia. Badania etnograficzne online. Warszawa: PWN.

Kvale S. (2004) Wprowadzenie do jakościowego wywiadu badawczego. Białystok: Trans Humana.

Lisek-Michalska J., Daniłowicz P. (2004) Zogniskowany wywiad grupowy. Studia nad metodą. Łódź: WUŁ, s. 9-30.

Męcfal S. (2012) Problemy badań terenowych – wybrane kwestie metodologiczne, praktyczne oraz etyczne przy badaniu zjawisk „trudnych”, Przegląd Socjologiczny, tom LXI/1, ŁTN, s. 155-179, [http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-10187ef3-c86c-4fdb-98d3-2548d76241eb].

Męcfal S. (2016) Badacz zjawisk „trudno dostępnych” w terenie – kwestie etyczne, praktyczne i metodologiczne, Przegląd Socjologii Jakościowej, t. 12, nr 3, 88‒100 [https://doi.org/10.18778/1733-8069.12.3.06].

Patton M. Q. (1997) Obserwacja – metoda badań terenowych [w:] L. Korporowicz (red.) Ewaluacja w edukacji. Warszawa: Oficyna Naukowa, s. 163-200.

Rehorick D. A., Bentz V. M. (red.) (2008) Transformative Phenomenology. Changing Ourselves, Lifeworlds, and Professional practice. Lanham: Lexington Books.

Roy R., Shinya U. (2020) Collaborative autoethnography: “self-reflection” as a timely alternative research approach during the global pandemic. Qualitative Research Journal, Vol. 20 No. 4, s. 383-392 [https://doi.org/10.1108/QRJ-06-2020-0054].

Stasik A., Gendźwiłł A. () Projektowanie badania jakościowego [w:] Jemielniak D. (red.) Badania jakościowe. Podejścia i teorie. Tom 1., Rozdział 1, s. 1-21.

Yin R.K. (2015) Studium przypadku w badaniach naukowych. Projektowanie i metody. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Kodeksy etyczne PTS, BSA, ISA, ESA i in.